ABC талдауы
ABC талдауы — тауарларды олардың бизнестің табысы мен пайдасына әсер ету дәрежесіне қарай жіктеу әдісі.
Келесілерді анықтауға мүмкіндік береді:
- Қандай тауарлар негізгі пайданы әкеледі;
- Қай позициялар қосалқы болып табылады;
- Ассортименттен қандай тауарларды оңтайландыруға немесе алып тастауға болады.
Бұл әдіс Парето принципіне негізделген: Тауарлардың 20%-ы әдетте пайданың шамамен 80%-ын қамтамасыз етеді.
Топтар
A — Жоғары үлес
Пайданың негізгі бөлігін құрайтын тауарлар.
- ≈ барлық табыстың немесе пайданың 70–80%-ы
- Позициялар саны аз
- Бизнестің негізгі тауарлары
- Қоймада тұрақты болуын талап етеді
👉 Ұсыныс: Жоғары қалдықты сақтаңыз, бағаны бақылаңыз, дефициттің алдын алыңыз.
B — Орташа үлес
Тұрақты, бірақ орташа сатылымы бар тауарлар.
- ≈ табыстың 15–25%-ы
- Орташа тауар айналымы
- Ассортиментті толықтырады
👉 Ұсыныс: Қорларды орташа деңгейде ұстаңыз, маусымдылықты талдаңыз.
C — Төмен үлес
Минималды табыстылығы бар тауарлар.
- ≈ табыстың 5%-ы
- Төмен сұраныс немесе сирек сатылымдар
- Қоймадағы қалдықтар жиі «қатып қалады»
👉 Ұсыныс: Сатып алуды азайтыңыз, акциялар өткізіңіз немесе оларды ассортименттен шығарыңыз.
Талдау параметрлері
Төменде әрбір тауардың үлесін есептеу үшін жүйе қолданатын көрсеткіштер берілген.
Сатып алу бағасы
Жабдықтаушыдан тауарды сатып алу құны.
Қолданылады:
- Шығындарды есептеу;
- Маржаны анықтау;
- Пайданы есептеу.
Формула: Сатып алу бағасы × Саны = Құны
Сату бағасы
Тауардың клиентке сатылатын бағасы.
Қолданылады:
- Табысты есептеу;
- Маржиналдылықты анықтау;
- Тауарлардың тиімділігін салыстыру.
Формула: Сату бағасы × Саны = Табыс
Сату саны
Таңдалған кезеңде сатылған тауар бірліктерінің жалпы саны.
Көрсеткіштер:
- Тауардың танымалдылығы;
- Айналымдылық;
- Нақты сұраныс.
Маңызды: Жоғары сан ≠ Жоғары пайда (арзан тауарлар жиі сатылуы мүмкін, бірақ аз ақша әкеледі).
Пайда
Тауарды сатудан түскен нақты табыс.
Формула: (Сату бағасы − Сатып алу бағасы) × Саны
Көрсеткіштер:
- Тауар бизнеске қанша ақша әкеледі;
- ABC классификациясының негізгі көрсеткіші.
ABC талдауы көбінесе пайдаға негізделеді.
Пайда үлесі
Тауар пайдасының барлық тауарлардың жалпы пайдасына пайыздық қатынасы.
Формула: Тауар пайдасы / Жалпы пайда × 100%
Көрсеткіштер:
- Тауардың басқаларға қатысты маңыздылығы;
- Негізгі табысты қандай позициялар құрайтыны.
Мысалы: Егер тауар барлық пайданың 10%-ын құраса, бұл айтарлықтай үлес.
Жинақталған үлес
Пайданың кему ретімен сұрыпталған, алдыңғы тауарларды есепке алғандағы жалпы пайда үлесі.
A, B, C санаттарына бөлу үшін қолданылады.
Мысалы:
| Тауар | Үлес | Жинақталған |
|---|---|---|
| 1 | 30% | 30% |
| 2 | 25% | 55% |
| 3 | 20% | 75% |
| 4 | 10% | 85% |
→ Алғашқы 80% А тобына жатады.
Өзіндік құн бойынша ABC
Тауарларды пайда бойынша емес, инвестицияланған қаражат (қорлардың құны) бойынша жіктеу.
Көрсеткіштер:
- Қоймада қандай тауарлар көп ақшаны «қатырып» тұрғаны;
- Негізгі капитал қай жерде шоғырланғаны.
Пайдалы:
- Сатып алуды оңтайландыру;
- Артық қорларды азайту.
Қорытынды санат
Тауардың соңғы тобы:
- A
- B
- C
Автоматты түрде анықталады:
- Пайда;
- Қорлар;
- Жинақталған үлес.
Қолданылады:
- Сатып алуды жоспарлау;
- Қалдықтарды басқару;
- Ассортимент бойынша шешім қабылдау.